ترمیم زخم در نگاه اول فرآیندی ساده به نظر میرسد؛ اما زیر یک پانسمان معمولی، بدن در حال هدایت مجموعهای پیچیده از واکنشهای بیولوژیک برای بازسازی بافت است. از آنجا که پوست پس از آسیب لزوماً استحکام اولیه خود را بازنمییابد، شناخت دقیق مراحل التیام برای جلوگیری از مزمن شدن زخم و کاهش ماندگاری اسکار ضرورت دارد.اگر میخواهید با انواع زخمها و نحوه مراقبت و درمان آنها آشنا شوید، با ما همراه شوید.
روند درمان زخم چقدر طول میکشد؟
ترمیم زخم و بازسازی پوست معمولاً بین ۴ تا ۶ هفته زمان میبرد. این مدت فقط به بستهشدن اولیه زخم مربوط میشود. ترمیم اسکار (جای زخم) فرایندی طولانیتر را طی میکند.
پوست پس از جراحت معمولا به استحکام ۱۰۰ درصدی اولیه خود برنمیگردد. بافت جدید بعد از ۱۱ تا ۱۴ هفته به حدود ۸۰ درصد قدرت قبلی میرسد. محو شدن جای زخم نیز ممکن است تا ۲ سال طول بکشد. در این میان، ژل ترمیم کننده محل زخم لافاسیل لافارر، راه حلی سریعتر برای درمان جای زخم و اسکار است.
اگر روند ترمیم زخم در یکی از مراحل دچار اختلال شود، ممکن است زخم به حالت مزمن تبدیل شود. دیابت و کاهش خونرسانی (ایسکمی) از مهمترین عواملی هستند که میتوانند روند بهبود زخم را کند کنند. این شرایط خطر ایجاد زخمهای دیربهبود یا مقاوم به درمان را افزایش میدهند و معمولا روند درمان را نیز پیچیدهتر میکنند.
علائم زخم؛ چه زمانی باید نگران شوید؟
درد، تورم و خونریزی از شایعترین علائم زخم هستند. شدت این علائم به نوع و محل آسیب بستگی دارد. بسیاری از جراحات جزئی مانند خراشیدگیهای سطحی یا بریدگیهای کوچک، معمولاً با مراقبتهای خانگی بهبود مییابند و به درمان پزشکی نیاز ندارند. با این حال، برخی جراحات به دلیل ریسک عفونت یا آسیب به بافتهای زیرین، به درمان تخصصی و مراجعه به پزشک نیاز دارند.
عفونت زخم
تشخیص بهموقع عفونت از بروز عوارض جدی جلوگیری میکند. حتی بعد از بهبودی، به علائم زخمهای عفونی و چرکی توجه کنید و آنها را نادیده نگیرید:
- درد شدید و ضرباندار که با گذشت زمان بهتر نشود.
- قرمزی و تورم غیر طبیعی اطراف زخم
- خروج ترشحات غلیظ، چرک یا مایع مایل به خاکستری
- بوی نامطبوع در محل جراحت
- رگههای قرمز در نزدیکی محل بریدگی
تب بالای ۳۸ درجه، لرز، حالت تهوع یا استفراغ نیز میتوانند از علائم گسترش عفونت باشند. در صورت مشاهده این علائم، بهتر است برای درمان عفونت زخم و استفاده از پمادهای آنتیبیوتیک به پزشک مراجعه کنید.
عفونت زخم جراحی
عفونت محل جراحی میتواند در سطح پوست یا بافتهای عمقی ایجاد شود. شایعترین علائم عفونت زخم جراحی عبارتند از:
- افزایش ناگهانی درد و قرمزی اطراف بخیهها
- تاخیر در روند بهبود زخم و باز شدن لبههای جراحت
- خروج ترشحات چرکی همراه با بوی نامطبوع
برخی عوامل فرآیند ترمیم زخم را مختل کرده و احتمال بروز عفونت پس از جراحی را افزایش میدهند:
- بیماریهای زمینهای مانند دیابت کنترلنشده یا ضعف سیستم ایمنی
- مصرف دخانیات و سیگار که باعث کاهش اکسیژنرسانی به بافتها میشود.
- سن بالا و چاقی که میتواند موجب کشیدگی بخیهها شود.
- عملهای اورژانسی، جراحیهای ناحیه شکم و عملهای طولانیتر از دو ساعت
چه زمانی برای درمان زخم به پزشک مراجعه کنیم؟
در موارد زیر، خوددرمانی توصیه نمیشود و باید در کوتاهترین زمان برای درمان سریع زخم به پزشک مراجعه کنید:
- زخمهایی که در اثر ضربه شدید یا تروما ایجاد شدهاند.
- جراحاتی که علیرغم اعمال فشار و بالا نگه داشتن عضو، همچنان خونریزی دارند.
- زخمهایی که برای بسته شدن به بخیه نیاز دارند.
- جراحات ناشی از گازگرفتگی حیوانات یا نیش برخی حشرات
- زخمهایی که حاوی اجسام خارجی مثل شیشه هستند.
- زخم در نواحی حساس مانند پا در افراد دیابتی
انواع زخم و طبقهبندی جراحات
تقریباً همه افراد در طول زندگی دچار زخم میشوند، اما شدت و نوع زخم متفاوت است. بهطور کلی، زخمها به دو دسته زخم باز و زخم بسته تقسیم میشوند. در زخمهای باز، پوست شکافته میشود و بافتهای داخلی در معرض محیط قرار میگیرند. اما در زخمهای بسته، آسیب در بافتهای زیرین پوست رخ میدهد.
زخم بسته
زخم بسته معمولاً در اثر ترومای غیرنافذ ایجاد میشود. در این نوع زخم، آسیب قابل مشاهده نیست، اما ممکن است خونریزی داخلی یا آسیب به عضلات، استخوانها و اندامهای داخلی وجود داشته باشد.
انواع عمده زخمهای بسته عبارتند از:
- کوفتگی: آسیب ناشی از ضربه که به بافتهای زیرین فشار وارد میکند.
- لهشدگی: آسیب شدید با تخریب بافتها
- تاول: تجمع مایع در زیر پوست
- سروما: جمع شدن مایع شفاف در زیر پوست یا بافت
- هماتوم: تجمع خون در زیر پوست بهدلیل آسیب عروق خونی
زخم باز
زخم باز زمانی ایجاد میشود که پوست شکافته شده و بافتهای داخلی در معرض محیط قرار بگیرند. زخمهای باز معمولاً به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
زخمهای نافذ
- زخم ناشی از فرورفتن شی تیز در پوست
- برشها و زخمهای جراحی
- سوختگیهای حرارتی، شیمیایی یا الکتریکی
- گازگرفتگی یا نیش حیوانات
- زخم ناشی از گلوله یا اجسام پرسرعت
زخمهای غیر نافذ
- خراشیدگی
- بریدگی
- پارگی پوست
زخم جراحی
زخم جراحی نوعی برش کنترلشده است که با ابزارهای پزشکی ایجاد میشود. این نوع زخمها معمولاً با بخیه بسته میشوند، اما در برخی موارد برای بهبود بهتر، باز نگه داشته میشوند.
طبقهبندی زخمها
انتخاب روش مناسب برای مراقبت از زخمها بر اساس کلاس زخم متفاوت است. بر اساس استانداردهای مرکز پیشگیری از بیماریهای ایالات متحده (CDC)، زخمها از نظر میزان آلودگی و خطر عفونت به چهار کلاس تقسیم میشوند:
- زخمهای کلاس 1 :این زخمها تمیز و غیرعفونی هستند. هیچگونه التهاب ندارند و معمولاً بستهاند. در صورت نیاز به تخلیه، باید از روش تخلیه بسته (استفاده از مکش برای خروج ترشحات و انتقال آنها به مخزن) استفاده شود. این زخمها وارد مجاری تنفسی، گوارشی، تناسلی یا ادراری نمیشوند.
- زخمهای کلاس 2: این زخمها در دسته تمیز-آلوده قرار میگیرند؛ به این معنا که آلودگی غیرمعمول ندارند. در شرایط کنترلشده، ممکن است وارد مجاری تنفسی، گوارشی، تناسلی یا ادراری شوند.
- زخمهای کلاس 3: این زخمها آلوده محسوب میشوند. معمولاً تازه و باز هستند و ممکن است بهدلیل اجرای نادرست تکنیکهای ضدعفونی یا نشت محتویات دستگاه گوارش ایجاد شوند. بریدگیهایی که به التهاب حاد بدون چرک منجر میشوند نیز در این دسته قرار میگیرند.
- زخمهای کلاس 4 :این زخمها بهشدت آلوده و عفونی هستند و اغلب در اثر ضربه یا تروما و مراقبت ناکافی ایجاد میشوند. وجود بافت مرده از ویژگیهای آنهاست و معمولاً بهدلیل فعالیت میکروارگانیسمها در احشاء سوراخشده یا محل جراحی بهوجود میآیند.
اقدامات اولیه برای درمان و بهبود زخم
هر فردی در طول زندگی آسیب و زخم را تجربه میکند. بنابراین مهم است همه ما بدانیم برای درمان زخم باید چه مراحلی را دنبال کنیم.
۱. توقف خونریزی با فشار ملایم
- شستن دستها: پیش از هر اقدامی، دستهای خود را با آب و صابون کاملاً بشویید تا میکروبها به جراحت منتقل نشوند.
- اعمال فشار: با استفاده از یک گاز استریل یا پارچه تمیز، فشار ملایمی بر محل آسیب وارد کنید.
- تعویض گاز: اگر گاز اول خونی شد، آن را برندارید و یک گاز جدید روی آن قرار دهید.
- بالا نگه داشتن عضو: در صورت امکان، ناحیه آسیبدیده را بالاتر از سطح قلب بگیرید تا جریان خون کاهش یافته و خونریزی سریعتر متوقف شود.
۲. شستوشوی اصولی و پاکسازی
- رفع آلودگی: برای جلوگیری از عفونت، هرگونه آلودگی و جسم خارجی را از محل جراحت خارج کنید.
- استفاده از آب تمیز: بریدگی را زیر جریان آب ولرم بگیرید یا مقداری آب تمیز روی آن بریزید.
- پرهیز از مواد محرک: از مواد ضدعفونیکننده (مثل الکل یا بتادین) مستقیماً روی زخم استفاده نکنید؛ زیرا این مواد با تحریک بافت، روند بهبود زخم را کند میکنند.
۳. نظافت ناحیه اطراف جراحت
- شستوشوی پیرامون زخم: کمی صابون روی یک لیف نرم بریزید و اطراف محل آسیبدیده را بشویید، اما مراقب باشید صابون وارد خود زخم نشود.
- خشک کردن صحیح: ناحیه را بهآرامی با یک حوله یا دستمال تمیز خشک کنید. هرگز از پنبه استفاده نکنید، زیرا ممکن است الیاف آن درون زخم باقی بماند.
۴. خارج کردن بقایای اجسام خارجی
- استفاده از موچین استریل: اگر پس از شستوشو همچنان آلودگی، سنگریزه یا خردهشیشه در زخم مشاهده میکنید، با استفاده از موچینی که با الکل تمیز شده، آنها را بهآرامی خارج کنید.
- مراجعه به پزشک: در صورتی که نتوانستید همه آلودگیها را خارج کنید، حتماً به مراکز درمانی مراجعه نمایید.
۵. استفاده از محصولات حمایتی
- پماد آنتیبیوتیک: لایه نازکی از پماد را بهآرامی روی محل بمالید. این کار اگرچه سرعت ترمیم را مستقیماً افزایش نمیدهد، اما با مرطوب نگه داشتن محیط و پیشگیری از عفونت، به ترمیم زخم کمک میکند.
- تست حساسیت: در صورت مشاهده بثورات پوستی یا خارش شدید، مصرف پماد را متوقف کنید.
۶. پانسمان و محافظت از بافت
- زخمهای جزئی: خراشهای کوچک معمولاً نیازی به پانسمان ندارند و در هوای آزاد بهتر بهبود مییابند.
- زخمهای در معرض سایش: اگر جراحت در نقاطی مثل زانو یا دست است که با لباس تماس دارد، از باند یا گاز استریل استفاده کنید.
- مزایای پانسمان: پانسمان با حفظ رطوبت، مانع از دلمهبستن ضخیم و تشکیل اسکار (جای زخم) میشود و از ورود باکتریها جلوگیری میکند.
۷. تعویض منظم پانسمان
- زمان تعویض: برای تمیز ماندن محل آسیب، حداقل روزی یکبار پانسمان را عوض کنید.
- شرایط اضطراری: اگر باند خیس یا آلوده شد، باید بلافاصله تعویض شود.
- رعایت بهداشت: قبل از تعویض، دستها را بشویید و تا حد امکان از لمس مستقیم خود زخم پرهیز کنید.
مراحل بیولوژیک ترمیم زخم و بازسازی پوست
پس از انجام اقدامات اولیه و مراقبتی، بدن انسان یک برنامه زمانبندی شده و هوشمند را برای بازسازی بافت آسیبدیده آغاز میکند. سرعت بهبود زخم مستقیماً به عمق و وسعت جراحت بستگی دارد و مدت زمان ترمیم زخم سطحی سریعتر است، اما جراحات عمیق به زمان و مراقبت بیشتری نیاز دارند. فرآیند طبیعی ترمیم زخم شامل مراحل زیر است:
مرحله ۱: توقف خونریزی و تشکیل دلمه
در اکثر جراحات (به جز سوختگیها یا زخمهای ناشی از اشیاء بسیار تیز که ممکن است خونریزی نداشته باشند)، اولین واکنش بدن متوقف کردن جریان خون است:
لخته شدن خون: در عرض چند دقیقه، پلاکتها تجمع کرده و لخته ایجاد میکنند.
تشکیل دلمه (Scab): لختههای خون خشک شده و پوششی محافظ به نام دلمه روی زخم ایجاد میکنند تا از بافت زیرین در برابر ورود میکروبها محافظت شود.
مرحله ۲: فاز التهابی (تورم و قرمزی)
پس از انسداد زخم، سیستم ایمنی برای پاکسازی و محافظت فعال میشود. این مرحله معمولاً ۲ تا ۵ روز طول میکشد و با نشانههای زیر همراه است:
- تغییرات ظاهری: ناحیه زخم متورم، قرمز یا صورتی شده و به لمس حساس میشود.
- ترشحات شفاف: ممکن است مایع شفافی از زخم خارج شود که نقش آن کمک به تمیز کردن محل آسیبدیده است.
- اکسیژنرسانی: رگهای خونی در این ناحیه باز (گشاد) میشوند تا اکسیژن و مواد مغذی حیاتی را برای ترمیم زخم به سلولها برسانند.
- دفاع سلولی: گلبولهای سفید با میکروبها مبارزه کرده و محیط را برای ساخت بافت جدید آماده میکنند.
مرحله ٣: رشد و بازسازی بافت آسیبدیده
سپس رشد و بازسازی بافت در مرحله بعد رخ میدهد:
- طی حدود سه هفته، بدن رگهای خونی آسیبدیده را ترمیم کرده و بافت جدید رشد میکند.
- گلبولهای قرمز خون به ساخت کلاژن کمک میکنند. کلاژن، فیبر سفیدرنگ و سختی است که پایه بافت جدید را تشکیل میدهد.
- زخم با بافت جدید و غنی از کلاژن پر میشود که به آن نسج التیامی میگویند.
- به تدریج، سلولهای پوست جدید روی نسج التیامی رشد کرده و سطح زخم را میپوشانند.
- همچنان که روند درمان زخم ادامه دارد، لبهها به سمت داخل کشیده میشوند و زخم کوچکتر میشود.
- در این مرحله، جای زخم یا اسکار شکل میگیرد و زخم استحکام بیشتری پیدا میکند.
- با ادامه فرایند ترمیم زخم، ممکن است در ناحیه جای زخم احساس خارش داشته باشید. پس از افتادن دلمه، پوست اطراف زخم ممکن است کشیده، قرمز و براق به نظر برسد.
- اسکار تشکیلشده معمولاً کوچکتر از زخم اصلی است و استحکام و انعطافپذیری کمتری نسبت به پوست سالم اطراف دارد.
- به مرور زمان، اسکار محو شده و حتی ممکن است کاملا از بین برود. این امر ممکن است تا 2 سال طول بکشد. با این حال، برخی از اسکارها هرگز به طور کامل از بین نمیروند. برای خوب شدن سریع جای بخیه یا بهبود اسکار زخم صورت و زخم دست، میتوانید از کرم ترمیم کننده پوست سوکرانیکا لافارر استفاده کنید.
- اسکار به این دلیل تشکیل میشود که بافت جدید، ساختاری متفاوت از بافت اصلی دارد. زخمهای سطحی که فقط لایه بالایی پوست را درگیر میکنند، معمولاً اسکار باقی نمیگذارند، اما احتمال تشکیل اسکار در زخمهای عمیق، بیشتر است.
- اسکار در برخی از افراد بیشتر از سایرین ایجاد میشود. برخی ممکن است اسکارهای ضخیم و ناخوشایندی به نام کلوئید داشته باشند. افراد با پوست تیرهتر، بیشتر در معرض ایجاد اسکار کلوئید هستند.
چه عواملی از درمان زخم جلوگیری میکنند؟
اغلب زخمها، با مراقبت صحیح خانگی یا پزشکی بهبود مییابند و تنها یک اسکار کوچک از آنها باقی مانده یا ممکن است هیچ اسکاری هم به جای نگذارند. احتمال تشکیل اسکار در زخمهای بزرگ، بیشتر است.
برخی عوامل فرایند درمان زخم را کند یا مختل میکنند:
- عفونت میتواند زخم را گسترش داده و فرآیند ترمیم را طولانیتر کند.
- جریان خون ضعیف به دلیل گرفتگی عروق (تصلب شرایین) یا بیماریهایی مانند واریس درمان زخم را مختل میکنند.
- چاقی خطر ابتلا به عفونت پس از جراحی را افزایش میدهد. همچنین، فشار اضافی ناشی از وزن زیاد میتواند باعث کشیدگی و باز شدن بخیهها شود.
- به طور کلی، با افزایش سن، توانایی بدن برای خوب شدن سریع زخم سطحی زخمها کاهش مییابد. افراد مسن دیرتر از جوانان بهبود مییابند.
- مصرف الکل میتواند روند بهبودی زخم را کند کرده و خطر عفونت و عوارض بعد از جراحی را افزایش دهد.
- برخی داروها مانند کورتیکواستروئیدها، داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs) و برخی از داروهای شیمیدرمانی میتوانند فرآیند ترمیم زخم را کند کنند.
- نیکوتین موجود در دخانیات باعث انقباض عروق خونی شده و جریان خون و اکسیژنرسانی به محل زخم را کاهش میدهد. این امر خطر عوارضی مانند عفونت و بازشدن زخمها را افزایش میدهد.
کدام بیماریها روند ترمیم زخم را مختل میکنند؟
برخی از بیماریها ممکن است از ترمیم زخم جلوگیری کرده یا موجب بهبود غیر طبیعی آن شوند. در ادامه، به مهمترین آنها اشاره شده است:
سندرم اهلرز-دانلوس (Ehlers-Danlos Syndrome)
سندرم اهلرز-دانلوس یک اختلال ژنتیکی در بافت پیوندی است؛ بافتی که نقش محافظت و حمایت از سایر بافتهای بدن را بر عهده دارد. در این بیماری، پروتئین ساختاری کلاژن دچار نقص میشود. از آنجا که کلاژن عامل اصلی ایجاد استحکام و خاصیت ارتجاعی در بافتهاست، آسیب به آن باعث انعطافپذیری بیش از حد میشود. در نتیجه، احتمال دررفتگی جزئی یا کامل مفاصل و ایجاد پوست کشسان افزایش مییابد.
این بیماری سه مشکل اصلی در ترمیم زخم ایجاد میکند:
- در اثر کاهش استحکام پوست، لبههای زخم پیش از ترمیم کامل از هم جدا میشوند.
- شکنندگی رگهای خونی باعث خونریزی شدیدتر و طولانیتر میشود.
- خوب شدن کلی زخم کند و طولانی میشود.
سندرم کوتیس لاکسا
سندرم کوتیس لاکسا میتواند بهصورت ارثی یا اکتسابی بروز کند. این اختلال باعث شلشدن غیرطبیعی پوست، اندامهای عضلانی و ناهنجاریهای اسکلتی میشود. پوست چروکیده بهویژه در ناحیه گردن و گاهی عقبماندگی ذهنی خفیف، از ویژگیهای آن است. این سندرم در واقع نامی کلی برای گروهی از اختلالات بافت پیوندی است. در این بیماران، پوست شل، چروکیده و فاقد خاصیت کشسانی طبیعی است و پس از کشیده شدن، بهطور غیرعادی و آهسته به حالت اولیه بازمیگردد.
علائم این بیماری در افراد مختلف متفاوت است، اما مشکل اصلی، اختلال در تشکیل الاستین و بافت پیوندی است. این مسئله میتواند روند قطع خونریزی و درمان زخم را با مشکلات جدی مواجه کند.
دیابت
زخمهای دیابتی معمولا در ناحیه پا ایجاد میشوند و ممکن است بهسرعت پیشرفت کنند. این زخمها در بسیاری از موارد بهدلیل اختلال در خونرسانی و آسیب عصبی، روند ترمیم دشواری دارند و خطر عفونت در آنها بالاست. عواملی مانند کنترل نامناسب دیابت، نارسایی وریدی، بیحسی پا، استفاده از کفش نامناسب، ضربه و زمینه ارثی میتوانند در ایجاد این زخمها نقش داشته باشند. در چنین شرایطی، خوددرمانی توصیه نمیشود و مراجعه سریع به پزشک ضروری است، زیرا تأخیر در درمان زخم پای دیابتی میتواند خطر عوارض جدی، از جمله قطع عضو را افزایش دهد.
زخم بستر
زخم بستر زمانی ایجاد میشود که فرد برای مدت طولانی در یک وضعیت ثابت باقی بماند. این وضعیت باعث کاهش جریان خون در بخشی از بدن شده و در نهایت به آسیب پوست و بافت زیر آن منجر میشود. مهمترین اقدام در درمان زخم بستر، کاهش یا برداشتن فشار از ناحیه آسیبدیده است.
اولین علامت زخم بستر معمولا ایجاد ناحیهای قرمز روی پوست است که برطرف نمیشود. در افراد با پوست تیره، این ناحیه ممکن است به رنگ قرمز، آبی یا بنفش دیده شود. اگر علائمی مانند افزایش درد، گسترش قرمزی یا تورم، بوی نامطبوع، تغییر رنگ، ترشح از زخم، تب، لرز، تهوع یا استفراغ مشاهده شد، باید هرچه سریعتر به پزشک مراجعه کرد، زیرا این موارد میتوانند نشانه عفونت باشند.
همچنین توصیه میشود پوست اطراف زخم بستر ماساژ داده نشود، چون ممکن است آسیب را بیشتر کند. استفاده از بالشهای حلقهایشکل نیز مناسب نیست، زیرا میتوانند جریان خون را مختل کرده و باعث تشدید آسیب شوند.
پانسمان مناسب، از مهمترین بخشهای درمان زخم
یکی از مهمترین بخشهای درمان زخم، انتخاب پانسمان مناسب است. پانسمانهای زخم سنتی مانند گاز، پارچه کتان، گچ، بانداژ (طبیعی یا مصنوعی) و پنبه، معمولاً خشک هستند و بهعنوان پانسمان اولیه یا ثانویه برای محافظت از زخم در برابر آلودگی استفاده میشوند.
گازهایی که از الیاف بافتهشده یا نبافته مانند پنبه، ابریشم مصنوعی و پلیاستر ساخته میشوند، تا حدی از زخم در برابر عفونت باکتریایی محافظت میکنند. برخی از گازهای استریل، بهدلیل ساختار الیافی خود، برای جذب ترشحات و مایعات زخمهای باز کاربرد دارند. این نوع پانسمانها باید بهطور منظم تعویض شوند تا از آسیب به بافتهای اطراف جلوگیری شده و روند بهبودی زخم بهتر پیش برود.
گازها از نظر هزینه مقرونبهصرفه هستند، اما بهدلیل ترشحات زخم، مرطوب شده و اغلب به سطح زخم میچسبند؛ در نتیجه برداشتن آنها میتواند دردناک باشد. باندها نیز بسته به جنس خود عملکرد متفاوتی دارند. باندهای پنبهای یا سلولزی برای نگهداشتن پانسمانهای سبک استفاده میشوند، درحالیکه در زخمهای وریدی، از باندهای کشی فشاری یا کشی کوتاه برای ایجاد فشار مداوم روی ناحیه زخم استفاده میشود.
پانسمانهای مدرن تنها برای پوشاندن زخم طراحی نشدهاند، بلکه هدف آنها تسهیل و تسریع روند درمان زخم است. این پانسمانها با حفظ رطوبت مناسب، از خشکشدن زخم جلوگیری کرده و به بهبود آن کمک میکنند. اغلب این محصولات بر پایه پلیمرهای مصنوعی ساخته شده و به سه دسته غیر فعال، واکنشی و زیستفعال تقسیم میشوند.
پانسمانهای غیر فعال مانند گازها و توریها، غیرانسدادی هستند و برای پوشش زخم بهکار میروند تا عملکرد طبیعی پوست زیر پانسمان بازیابی شود. پانسمانهای واکنشی (Interactive) نیمهانسدادی یا انسدادی بوده و در اشکالی مانند لایههای نازک، فوم، هیدروژل و هیدروکلوئید عرضه میشوند. این پانسمانها از ورود باکتریها به زخم جلوگیری میکنند. پانسمانهای زیستفعال نیز به بهبود زخم کمک کرده و فرآیند ترمیم را تسریع میکنند.
انتخاب پانسمان مناسب باید بر اساس نوع زخم انجام شود. یک پانسمان ایدهآل دارای ویژگیهای زیر است:
- ایجاد و حفظ رطوبت کافی
- افزایش حرکت سلولهای سطحی اپیدرم پوست برای بهبود زخم
- بهبود رگزایی و تشکیل بافت همبند
- ایجاد تبادل آسان گاز بین بافت زخمی و محیط
- حفظ دمای مناسب برای بهبود خونرسانی و حرکت سلولهای اپیدرم
- محافظت از زخم در برابر عفونت باکتریایی
- عدم چسبندگی به زخم و جداسازی آسان
- پاکسازی بقایای زخم برای حرکت گلبولهای سفید و تجمع آنزیمها
- استریل، غیر سمی و غیر آلرژیزا بودن
سخن پایانی
تقریباً همه افراد در طول زندگی خود تجربه ایجاد زخم را داشتهاند. مهمترین اصل در مراقبت از زخم، تمیز نگهداشتن آن برای پیشگیری از عفونت است. بنابراین، محل زخم را تمیز نگه دارید و در صورت نیاز از پمادهای آنتیبیوتیک استفاده کنید. برای جلوگیری از بروز مشکلات بیشتر نیز میتوانید از یک پانسمان مناسب استفاده کنید.
سوالات متداول
چه پمادی برای بهبود زخم خوب است؟
نوع پماد مورد استفاده برای بهبود زخم، بستگی به نوع و شدت زخم دارد، اما چند پماد رایج که معمولا برای زخمهای سطحی استفاده میشوند عبارتند از:
- پماد آنتیبیوتیک: به جلوگیری از عفونت کمک میکند.
- پماد زینک اکساید: به ترمیم پوست و کاهش التهاب کمک میکند.
- پماد ترمیمکننده پوست: این نوع پمادها به بازسازی پوست و سریعتر شدن روند ترمیم زخم کمک میکند.
- پماد ویتامین A+D: به حفظ رطوبت پوست و تسریع روند ترمیم زخمهای سطحی کمک میکند.
کدام ویتامین برای بهبود زخم لازم است؟
ویتامین C یکی از مهمترین ویتامینها برای ترمیم زخم است، چون به ساخت کلاژن و بازسازی پوست کمک میکند. ویتامین K هم برای انعقاد خون ضروری است و به توقف خونریزی اولیه و ایجاد بستری مناسب برای شروع روند ترمیم کمک میکند. همچنین ویتامینهای A، E و گروه B هم در بهبود سریعتر زخم و سلامت پوست نقش دارند.
چه آنتیبیوتیکی برای عفونت زخم خوب است؟
برای عفونتهای سطحی پوست معمولا از آنتیبیوتیکهای موضعی مانند موپیروسین استفاده میشود. در عفونتهای شدیدتر، پزشک ممکن است آنتیبیوتیک خوراکی تجویز کند. انتخاب آنتیبیوتیک حتما باید زیر نظر پزشک و با توجه به نوع عفونت و شدت آن انجام شود.
برای بهبود زخم چه بخوریم؟
برای ترمیم سریعتر زخم، مصرف مواد غذایی سرشار از پروتئین (مثل تخممرغ، مرغ، ماهی و حبوبات)، ویتامین C (مرکبات، کیوی، فلفل دلمهای)، ویتامین A (هویج، سبزیجات برگ سبز)، روی (زینک) و آهن توصیه میشود. نوشیدن آب کافی نیز به روند بهبود کمک میکند.
زخم بعد از چند روز خوب میشود؟
زخمهای سطحی معمولا طی ۳ تا ۷ روز بهبود مییابند. زخمهای عمیقتر یا عفونی ممکن است ۱ تا ۳ هفته زمان نیاز داشته باشند.
علت دیر خوب شدن زخمهای سطحی چیست؟
دیر خوب شدن زخمهای سطحی میتواند به عواملی مانند عفونت زخم، کمبود ویتامینها (بهویژه ویتامین C و A)، تغذیه نامناسب، دیابت، گردش خون ضعیف یا مراقبت نادرست از زخم مربوط باشد. تمیز نگه داشتن زخم و استفاده از محصولات ترمیمکننده مناسب میتواند به بهبود سریعتر زخم کمک کند.
نوبت شما
شما معمولاً برای مراقبت از زخم چه روشی را انتخاب میکنید؟ آیا فقط آن را پانسمان میکنید یا مراحل مراقبتی را با دقت دنبال میکنید؟ لطفاً درصورت تمایل، تجربهها و پرسشهای خود را در بخش نظرات با ما و دیگر خوانندگان به اشتراک بگذارید.
منابع:
https://www.somc.org/wound/types
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28108895
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30571027
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554456
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2903966
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5087220
https://link.springer.com/article/10.7603/s40681-015-0022-9
https://www.cdc.gov/nhsn/pdfs/pscmanual/9pscssicurrent.pdf
https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000741.htm
https://www.kindredhospitals.com/our-services/ltac/conditions/wound-care
https://www.webmd.com/first-aid/ss/slideshow-how-does-your-wound-heal
https://www.medicalnewstoday.com/articles/types-of-wound-healing#treatment
https://www.hopkinsmedicine.org/health/treatment-tests-and-therapies/how-wounds-heal
