دیدن رد سفید شوره روی لباس تیره، تجربهای ناخوشایند اما رایج است. شوره سر، برخلاف ظاهر سادهاش، میتواند نشانهای از برهم خوردن تعادل در پوست سر باشد؛ تعادلی که میان لایهبرداری طبیعی پوست و پاکسازی آن برقرار است. زمانی که این روند طبیعی دچار اختلال شود، شورهها ظاهر میشوند و گاه با خارش و التهاب همراه هستند. اما راهکار درمان شوره سر و علت بروز آن چیست؟ برای یافتن پاسخ این سوالات در این مقاله با ما همراه باشید.
شوره سر چیست؟
شوره سر یک مشکل پوستی رایج است که باعث ایجاد پوستههای سفید یا زرد روی کف سر میشود. این حالت معمولاً با خارش همراه بوده و ممکن است به اطراف خط رویش مو، ابروها و پشت گوشها هم گسترش پیدا کند. شوره در واقع شکل خفیفی از یک بیماری پوستی به نام درماتیت سبورئیک است که فقط روی سر دیده میشود.
انواع شوره سر
همه انواع شوره سر تقریباً شبیه به هم به نظر میرسند، اما هر کدام علت خاص خود را دارند. به همین دلیل، روش درمان شوره سر هم بسته به دلیل بهوجود آمدنش میتواند متفاوت باشد.
شوره خشک
این نوع شوره از بقیه انواع آن رایجتر بوده و معمولاً در فصل زمستان، بهخاطر سرمای هوا و خشکی پوست سر، بیشتر دیده میشود. علاوهبر این، شستن موها با آب داغ هم میتواند باعث ایجاد شوره خشک شود؛ چراکه آب داغ پوست سر را خشکتر میکند.
شوره خشک معمولاً به شکل پوستههای سفید، سبک و خشک دیده میشود که بهراحتی از روی سر میریزند. افرادی که موهای خشک یا فر دارند، بیشتر درگیر این نوع شوره هستند.
شوره چرب
شوره چرب بهدلیل تجمع بیشازحد چربی طبیعی پوست سر (سبوم) ایجاد میشود. در این شرایط، فولیکولهای مو چربی بیشتری ترشح میکنند و همین امر باعث میشود سبوم اضافی به همراه سلولهای مرده پوست به یکدیگر بچسبند. ترکیب این عناصر با آلودگیهای موجود در کف سر، منجر به تشکیل پوستههایی چرب، زردرنگ و خارشدار میشود.
این نوع شوره معمولاً به پوست سر و ساقه موها میچسبد و بهراحتی جدا نمیشود.
شوره با منشأ قارچی
این نوع شوره در اثر فعالیت بیشازحد قارچی به نام «مالاسزیا» به وجود میآید. این قارچ بهطور طبیعی بخشی از فلور پوستی (مجموعه میکروارگانیسمهای مفیدی که روی پوست زندگی میکنند) محسوب میشود. در حالت عادی، این میکروارگانیسمها به حفظ سلامت پوست و پیشگیری از عفونت کمک میکنند. اما زمانی که میزان سبوم کف سر افزایش یابد، شرایط برای رشد و تکثیر بیشازحد مالاسزیا فراهم میشود.
این قارچ مادهای تولید میکند که باعث چسبیدن و تجمع سلولهای مرده پوست میشود. در نتیجه، این تودهها به شکل شورههای قابل مشاهده درمیآیند. شورههایی که در اثر فعالیت قارچ مالاسزیا به وجود میآیند، معمولاً چرب، درشتتر و تیرهتر از انواع دیگر شوره هستند.
شوره با منشأ مشکلات پوستی
برخی از انواع بیماریهای پوستی مانند پسوریازیس، اگزما و درماتیت سبورئیک میتوانند علائمی مشابه شوره سر ایجاد کنند؛ ازجمله پوستهریزی بیشازحد و احتمالاً خارش.
علت ایجاد شوره سر چیست؟
علل مختلفی ممکن است باعث ایجاد شوره سر شوند، ازجمله:
- شستوشوی ناکافی موها
- خشکی پوست سر
- پوست چرب و ملتهب
- رشد بیش از اندازه قارچ مالاسزیا
- حساسیت به محصولات مراقبت از مو
- مشکلات پوستی مانند پسوریازیس
- افزایش میزان هورمونهای آندروژن (مانند تستوسترون)
عوامل خطر بروز شوره سر
برخی عوامل ممکن است احتمال ایجاد شوره سر یا تشدید آن در افراد را افزایش دهند؛ ازجمله:
- سن: شوره سر معمولاً در دوران نوجوانی و اوایل جوانی شایعتر است، چرا که در این دوران، تغییرات هورمونی منجر به افزایش ترشح چربی پوست سر میشود.
- جنسیت: مردان به دلیل تأثیر هورمونهای آندروژن، بیش از زنان در معرض ابتلا به شوره سر قرار دارند.
- روش مراقبت از مو: استفاده از محصولات خشن (حاوی سولفاتهای قوی یا الکل)، استحمام با آب داغ و استفاده بیش از حد از محصولات حالتدهنده مو میتواند باعث تحریک پوست سر و تشدید شوره شود.
- آب و هوا: هوای سرد و خشک ممکن است باعث خشکی پوست سر و درنتیجه شوره شود، در حالی که شرایط گرم و مرطوب میتواند رشد قارچها را تسهیل کند.
- وراثت: سابقه ابتلای یکی از اعضای خانواده به شوره سر، احتمال بروز آن در دیگر افراد خانواده را افزایش میدهد.
- سبک زندگی: استرس زیاد و رژیمهای غذایی سرشار از قند ازجمله عواملی هستند که میتوانند احتمال بروز شوره سر را افزایش دهند.
علائم شوره سر
واضحترین علائم شوره سر عبارتند از:
- خارش پوست سر
- پوستهپوسته شدن پوست سر
- پولکهای چرب و سفید روی مو و شانهها
راههای درمان شوره سر
خارش و پوستهریزی ناشی از شوره سر معمولاً قابل کنترل است، اما امکان دارد درمان آن نیازمند آزمون و خطا باشد. بهطور کلی، برای رفع شوره سر خفیف، شستن منظم موها با یک شامپوی ملایم میتواند به کاهش چربی و سلولهای مرده پوست کمک کند. اگر این روش مؤثر نبود، میتوانید از شامپوهای ضد شوره دارویی استفاده کنید. بسیاری از افراد میتوانند دو تا سه بار در هفته از این نوع شامپوها استفاده کنند و در روزهای دیگر، در صورت نیاز، از شامپوهای ملایم بهره ببرند. افرادی که موهای خشکی دارند بهتر است دفعات شستوشوی مو را کمتر کنند و از نرمکنندههای مرطوبکننده مو یا پوست سر استفاده نمایند.
اگر پس از استفاده از محصولی برای درمان شوره سر، دچار خارش پوست سر، قرمزی و سوزش پوست سر شدید، باید بلافاصله مصرف آن محصول را متوقف کنید. اگر واکنشی آلرژیک مانند راش پوستی (دانههای قرمز رنگ، برآمده و ریز به طور وسیع)، کهیر یا اختلال تنفسی را تجربه کردید، خیلی سریع به پزشک مراجعه کنید.
شامپوهای ضد شوره بر اساس نوع ترکیب دارویی که در فرمولاسیون خود دارند دستهبندی میشوند. برخی از این شامپوها در غلظتهای قویتر و با نسخه پزشک قابل تهیه هستند. این شامپوها باید باتوجه به نوع و علت ایجاد شوره سر و ماده مؤثره موجود در آنها انتخاب شوند.
- پیروکتون اولامین: این ماده خواص ضدقارچی دارد و در کنترل قارچ های پوست سر (بهویژه مالاسزیا)، مؤثر است.
- سالیسیلیک اسید: اسکراب پوست سر میتواند به از بین بردن پوستهها کمک کند، اما ممکن است باعث خشک شدن پوست سر و در نتیجه تشدید پوستهریزی شود. به همین دلیل، استفاده از محصولات حاوی این ترکیب بیشتر برای افرادی توصیه میشود که شوره چرب دارند. پس از استفاده از شامپوهای حاوی این ماده، استفاده از ماسک مو میتواند به حفظ رطوبت و نرمی موها کمک کند.
- کلتار (قطران زغال سنگ): این ماده به درمان مشکلاتی مانند انواع شوره، بهویژه شوره خشک، درماتیت سبورئیک و پسوریازیس کمک میکند. کلتار با کاهش سرعت مرگ و پوستهریزی سلولهای پوست، به بهبود وضعیت پوست سر کمک میکند. هرچند که مصرف قطران زغال سنگ در افرادی که موهای روشنی دارند، ممکن است باعث تغییر رنگ مو شود.
- کتوکونازول (Ketoconazole): این ماده ترکیبی ضدقارچ است که برای تمامی سنین مناسب بوده و با مهار رشد قارچ مالاسزیا به کنترل شوره کمک میکند.
- سلنیوم سولفید: این ماده نوعی ترکیب ضدقارچ است و باید طبق دستور استفاده شود. پس از شامپو کردن، موها را به خوبی آبکشی کنید تا از تغییر رنگ مو و پوست سر جلوگیری شود.
- پیریتیون زینک (Zinc pyrithione): این ماده خواص ضدقارچی و ضدباکتریایی دارد و رشد مخمرها (قارچ) را کند میکند.
- روغن درخت چای: این ترکیب در فرمولاسیون بسیاری از شامپوها دیده میشود. این روغن خواص ضدقارچی و ضدباکتریایی دارد و میتواند برای درمان شورههای قارچی استفاده شود. همچنین به دلیل بافت روغنی آن در درمان شوره خشک نیز به کار میرود.
- کلیمبازول: این ماده نوعی ترکیب ضد قارچ است که برای مقابله با شوره سر به کار می رود و باعث مهار رشد قارچ مالاسزیا روی پوست سر می شود. این ترکیب به کاهش خارش و تحریک پوست و بهبود سلامت کلی موها و پوست سر نیز کمک می کند.
ترکیبات تشکیلدهنده شامپو کلیمبا
در فرمولاسیون شامپوی کلیمبای لافارر، ترکیباتی نظیر کلیمبازول و عصارههای گیاهی با خاصیت ضدقارچ، ضدباکتری و ضدالتهاب بهکار رفتهاند تا درمان شوره سر را بهصورت مؤثر و پایدار امکانپذیر سازند.
1) بیولین
بیولین ترکیبی پریبیوتیک است که با تغذیه باکتریهای مفید پوست سر، به تقویت سد دفاعی آن کمک میکند. این ماده با خواص ضد التهابی خود، در بهبود سلامت پوست سر و فولیکولهای مو مؤثر بوده و از طریق ایجاد تعادل در میکروبیوم پوست سر، نقش مهمی در کاهش شوره و سایر مشکلات رایج مرتبط با پوست سر ایفا میکند. همچنین با حفظ رطوبت تارهای مو و ایجاد محیطی متعادل بر روی پوست سر، به رشد سالم موها و پیشگیری از بروز التهاب و خشکی کمک مینماید.
2) رزوراترول
رزوراترول یک ترکیب شیمیایی است که بیشتر در انگور قرمز و محصولات آن یافت میشود و خواص ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی قوی دارد. این ماده با کاهش التهاب و مقابله با استرس اکسیداتیو—دو عامل اصلی بروز مشکلات پوست سر—میتواند در بهبود شوره و دیگر ناراحتیهای مرتبط با پوست سر مؤثر باشد.
3) بیوتین
بیوتین یکی از ویتامینهای گروه B است که در تجزیه اسیدهای آمینه نقش دارد و به تولید پروتئینهای مورد نیاز برای سلامت پوست سر و مو کمک میکند. استفاده موضعی از بیوتین میتواند با بهبود وضعیت پوست سر و کاهش پوستهها، در کاهش شوره مؤثر باشد. همچنین برخی تحقیقات نشان دادهاند که این ویتامین ممکن است به تسکین علائم درماتیت سبورئیک نیز کمک کند.
4) عصاره آرنیکا
عصاره آرنیکا که از گلهای این گیاه به دست میآید، با خواص ضدالتهابی، ضد درد و ترمیمکننده خود شناخته میشود. این عصاره با تحریک فولیکولهای مو، به رشد بهتر موها و کاهش ریزش کمک میکند و از طریق بهبود سلامت پوست سر، در کاهش شوره و خارش ناشی از آن مؤثر است.
5) عصاره آلوئهورا
عصاره آلوئهورا منبعی غنی از ترکیباتی مانند پلیساکاریدها، آنتیاکسیدانها، ویتامینها و مواد معدنی است. این ماده با آبرسانی و تغذیه پوست سر و موها، به بهبود بافت مو، حالتپذیری و سلامت کلی آن کمک میکند. آلوئهورا یک درمان مؤثر برای درماتیت سبورئیک است و میتواند به کاهش اندازه ناحیه درگیر شوره سر، خارش و پوستهپوسته شدن پوست سر کمک کند.
چگونه از شامپو ضدشوره استفاده کنیم؟
نحوه صحیح شستن مو در درمان شوره سر نقش مهمی دارد. برای اثربخشی بهتر، موها را در هر نوبت حمام دوبار با شامپو بشویید. در شستشوی دوم، اجازه دهید شامپو بهمدت ۵ دقیقه یا مطابق با دستور درجشده روی بسته، روی پوست سر باقی بماند. این زمان، فرصت لازم را برای اثرگذاری ترکیبات درمانی شامپو فراهم میکند. همچنین، ماساژ ملایم پوست سر هنگام شامپو کردن، با افزایش جریان خون، میتواند روند درمان شوره را تسریع کند.
تعداد دفعات استفاده از شامپو در طول هفته، بسته به نوع شامپو و شرایط فردی متفاوت است. برخی افراد باید شامپو را هر روز مصرف کنند، در حالی که برای برخی دیگر، دوبار در هفته کافی است.
برای درمان شوره سر توجه به نکات زیر حائز اهمیت است:
- پیش از آغاز درمان، لازم است نوع شوره سر تشخیص داده شود؛ اینکه شوره از نوع خشک است یا چرب. در صورتی که علت شوره، خشکی پوست باشد و به اشتباه از شامپویی حاوی سلنیوم سولفید استفاده کنید، این ترکیب با کاهش چربی طبیعی پوست سر، میتواند خشکی را تشدید کرده و وضعیت را وخیمتر کند. بنابراین، بدون شناخت دقیق علت، نباید درمان را آغاز کنید.
- در ابتدای درمان، لازم است روزانه یا یک روز در میان از شامپوی ضدشورهای استفاده کنید که بر اساس علت شوره سر یا طبق تجویز پزشک متخصص انتخاب شده است. پس از بهبود نسبی، میتوانید دفعات مصرف را به دو تا سه بار در هفته کاهش دهید.
- در صورتی که شامپویی در ابتدا اثربخش بوده اما پس از مدتی تأثیر خود را از دست داده است، توصیه میشود بهصورت یک روز در میان از دو نوع شامپوی ضدشوره با ترکیبات مؤثره متفاوت استفاده کنید. این کار به پیشگیری از ایجاد مقاومت قارچها نسبت به یک ماده خاص کمک میکند.
- تمام دستورالعملهای درجشده روی شامپوهای مصرفی را باید بهدقت خوانده و رعایت کنید؛ چرا که برخی شامپوها نیاز دارند چند دقیقه روی پوست سر باقی بمانند تا اثرگذاری لازم را داشته باشند، در حالی که برخی دیگر باید بلافاصله پس از استفاده شسته شوند.
- شامپوهای حاوی قطران زغالسنگ ممکن است باعث تغییر رنگ موهای روشن مانند بلوند، خاکستری یا سفید شوند؛ بنابراین، در صورت داشتن موی روشن، توصیه میشود از نوع دیگری از شامپوی ضدشوره استفاده کنید.
- شامپوهای حاوی قطران زغالسنگ ممکن است حساسیت پوست سر را نسبت به نور خورشید افزایش دهند. بنابراین، در صورت استفاده از این نوع شامپو، لازم است هنگام قرار گرفتن در فضای باز، از کلاه استفاده کرده و در صورت امکان، در سایه رفتوآمد کنید.
درمان شوره سر با روش خانگی
علاوهبر موارد گفتهشده، با انجام کارهای زیر میتوانید احتمال بروز شوره سر را کاهش دهید:
- کنترل استرس: استرس بر سلامت کلی بدن تأثیر میگذارد و میتواند زمینهساز بسیاری از بیماریها باشد. حتی در برخی افراد، استرس ممکن است باعث ایجاد شوره یا بدتر شدن علائم آن شود.
- شستشوی منظم موها با شامپوی ضد شوره: انتخاب شامپوی مناسب با ترکیبات ضد قارچ مانند کلیمبازول یا پیروکتون اولامین میتواند در کنترل شوره مؤثر باشد.
- خودداری از آفتاب گرفتن: اگرچه نور خورشید ممکن است به کاهش شوره سر کمک کند، اما قرار گرفتن طولانیمدت در معرض پرتو فرابنفش میتواند به پوست آسیب بزند و خطر ابتلا به سرطان پوست را افزایش دهد. بنابراین، از حمام آفتاب خودداری کنید و بهجای آن، زمانی را در فضای باز بگذرانید و حتماً از کرم ضد آفتاب برای صورت و بدن استفاده کنید.
- عدم استفاده از مواد شیمیایی خشن: مصرف محصولات مراقبت از موی حاوی الکل را محدود کنید و استفاده از محصولات حاوی ترکیبات شیمیایی خشن مانند رنگ مو را کاهش دهید.
- رعایت رژیم غذایی سالم: دریافت میزان کافی زینک (روی)، ویتامینهای گروه B و انواع خاصی از چربی از طریق رژیم غذایی میتواند به پیشگیری از بروز شوره سر کمک کند.
تغذیه و شوره سر
تغذیه مناسب میتواند در پیشگیری یا کاهش شوره سر نقش داشته باشد. برخی مواد مغذی خاص وجود دارند که ممکن است در روند درمان این مشکل مؤثر باشند. برای مثال:
- زینک: در افرادی که با کمبود این ماده معدنی مواجه هستند، تأمین زینک میتواند به کاهش شوره سر کمک کند.
- ویتامینهای گروه B: کمبود این ویتامینها نیز ممکن است با بروز شوره در ارتباط باشد، و مصرف آنها در دوز مناسب میتواند سودمند باشد.
- گاما-لینولنیک اسید: این اسید چرب که نوعی امگا ۶ محسوب میشود، در روغن گل مغربی وجود دارد و احتمالاً در کاهش التهاب پوست سر و کنترل شوره مؤثر است.
با این حال، برای تأیید قطعی تأثیر این ریزمغذیها بر درمان شوره، همچنان به تحقیقات علمی بیشتری نیاز است.
سخن پایانی
شوره سر مشکلی رایج اما قابل درمان است که با شناخت صحیح علت آن و انتخاب راهکارهای مناسب، میتوان آن را بهخوبی کنترل کرد. این عارضه میتواند به علت چرب یا خشک بودن کف سر به وجود بیاید یا حاصل فعالیت قارچ مالاسزیا باشد. استفاده از شامپوهای درمانی، پرهیز از عوامل محرک و مراقبت منظم از پوست سر، از مهمترین اقدامات برای کاهش و پیشگیری از این مشکل به شمار میروند. در صورت تداوم شوره یا بروز علائم شدیدتر، مشاوره با پزشک متخصص پوست میتواند تأثیر قابل توجهی در درمان مؤثر و پایدار داشته باشد.
تجربه شما
شما از چه روشهایی برای درمان شوره سر استفاده میکنید؟ لطفاً تجربیات و پیشنهادات خود را در قسمت نظرات با ما و سایر خواندگان به اشتراک بگذارید.
منابع
https://uhs.umich.edu/dandruff
https://bebodywise.com/blog/types-of-dandruff
https://www.verywellhealth.com/types-of-dandruff-5186374
https://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/remedies-for-dry-scalp
https://int.eucerin.com/skin-concerns/scalp-and-hair-problems/greasy-and-dry-dandruff
https://www.netmeds.com/health-library/post/4-kinds-of-dandruff-identify-which-type-is-causing-your-scalp-to-itch-and-flake
تیم نویسندگان
شهره اسمعیلی دانشآموخته رشته زیستشناسی سلولی-مولکولی گرایش میکروبیولوژی از دانشگاه تهران است. او پس از اخذ مدرک کارشناسی به کشور آلمان مهاجرت نموده و در رشته بیوشیمی در دانشگاه Ludwig Maximillian University of Munich (LMU) در مقطع کارشناسی ارشد به تحصیل پرداخت. وی بهمدت سه سال سابقه کار در مؤسساتی همچون Helmholtz Diabetes Center (HDC) وBavarian NMR Center (BNMRZ) در مونیخ آلمان را دارد. در HDC او روی پروژه potential mechanisms of exercised-induced improvements on diabetic dyslipidemia کار میکرد. در BNMRZ او در گروه Biomolecular NMR spectroscopy و در پروژه تحقیقاتیinvestigation of biomolecular structure of the hepatitis B virus مشارکت نمود. نتیجه همکاری او با گروه Biomolecular NMR Spectroscopy انتشار مقالهای تحت عنوان « Introducing adjuvant-loaded particulate hepatitis B core antigen as an alternative therapeutic hepatitis B vaccine component » در ژورنال JHEP reports در سال 2024 شد.
مقالات:
https://doi.org/10.1016/j.jhepr.2023.100997
